BES Bilimlerine Giriş

İnsanlığın var oluşundan itibaren yaşamak amacı taşıyan bir takım hareketler coğrafi şartlara, uygarlık seviyesine, iklime vb. gibi faktörlere bağlı olarak farklılık göstermiştir. Hayvanlarla uğraşmak, tabiatın güçlükleriyle mücadele etmek, avlanma gibi faaliyetler yaşantılarının bir parçası durumuna gelmiştir. Neolitik devirde insanlar hayvanlardan kaçmış, onları kovalamış ve ilk koşu adımları bu dönemde atılmıştır.
Arazi şartlarına bağlı olarak atlayışlar gerçekleştirmek, kayalara, ağaçlara tutunmak, dağlara tırmanmak içim kaslı bir vücuda sahip olmaları gerekmekteydi. Erkelerin grup lideri ve kurulacak muhtemel ailenin reisi olarak koruyuculuk görevi üstlenmesi ile bir çok güçlükle karşı karşıya kalmasına neden olmuştur.
Kişiler ve toplumlar arası mücadeleler insanların vücutlarını sürekli olarak hazır durumda tutmaları zorunluluğunu da beraberinde getirmiştir. Önceleri bilinçsizce yapılan bu hareketler daha sonra yerini planlı faaliyetlere bırakmıştır. Yapılacak muhtemel savalara hazırlanmanın yanı sıra, düzenlenen oyunlarda üstün yönlerin ortaya konulması ile de mücadele daha anlamlı hale gelmeye başlamıştır.
Toplumların uygarlık seviyelerinde ki gelişmeler vücut hareketlerinin fiziki boyutunu, psikolojik olarak tatminkarlığa doğru yöneltmiştir. Beden eğitimi ve spor kavramı ruh ve beden arasındaki bu ilişkinin kurulması ile birlikte şekillenmeye başlamıştır.
Yapılan tarihi kazılarda Yazılkaya anıtında sportif törenlere ait tabletlere rastlanmıştır (Boğazköy). 15. ve 16. yüzyıllarda Avrupa’da beden eğitimi ve spor faaliyetleri okulların programlarında yer almaya başlamıştır. 20. yüzyılın başlarında (1901) Amerika’da bazı üniversiteler Lisans düzeyinde programlar açmıştır.

Beden Eğitimi
Amaçları doğrultusunda yer alan bir takım özel bireysel etkinlikler ile bireyin kendi kendine yeterli olmasını, uygun davranışlar göstermesini, idealler edinmesini ve yönlendirmesini sağlamaya ve korumaya çalışan etkinliklere verilen addır.
Fiziksel hareketlerin planlı bir gelişme doğrultusunda yaşantıya dönüştürülmesine beden eğitimi denir.

Spor
Kişinin belirli düzenlemeler içinde fiziksel aktivitesini ve motorik becerilerini zihinsel, ruhsal ve sosyal davranışlarını geliştiren ve bu özelliklerini belirli kurallar içinde yarıştırılmasını amaçlayan biyolojik, pedagojik ve sosyal bir uğraştır.
Latince dağıtmak birbirinden ayırmak anlamına gelen Disportare veya Deportare kelimelerinde doğmuştur. Erozyona uğrayarak spor olarak günümüze kadar gelmiştir. Dinlenme, eğlenme, hoş vakit geçirme gibi anlamlara sıkça kullanılmıştır.

Beden Eğitimi ve Spor olgularındaki farklılıklar

Beden Eğitimi
Spor;
– Yarışma değildir
– Reklam aracı değildir
– Meslek değildir
– Üretimi artırmaz
– Seyir vasıtası değildir
– Politika aracı değildir
– Profesyonel uğraşı değildir
– Yarışmadır
– Reklam aracıdır
– Meslektir
– Üretimi artırır
– Seyir vasıtasıdır
– Politika aracıdır
– Profesyonel uğraşıdır

Beden Eğitimi ve Sporun farklı yönlerinin dışında ortak yönleri de bulunur. Eğitim ve eğlence aracı olması, boş zaman faaliyeti olarak kullanılabilmesi, zevk ve estetik duygusu vermesi, kişiler arası ilişkileri artırması gibi birçok yönden benzerlik gösterir.

Beden Eğitimi ve Spor Bilimi ile İlgili Kavramlar

Yarışma; Belirli kurallarla ferden yapılan (Ferdin ferde karşı), zaman, ağırlık, mesafe, teknik beceri gibi ölçütlerle sonucu belli olan faaliyetlere denir.
Bu faaliyetlere katılan sporculara da Yarışmacı adı verilir.

Müsabaka; Belirli kurallarla birden fazla ferdin, birden fazla ferde karşı yaptığı, zaman, ağırlık, mesafe, teknik beceri gibi ölçütlerle sonucu belli olan faaliyetlere denir.
Bu faaliyetlere katılan sporcular da Müsabık adı verilir.

Oyunlar; Uluslar arası seviyede belirli aralıklarla yapılan her çeşit yarışma ve müsabakalara verilen isimdir. (Akdeniz oyunları)

Amatörlük; Yapılan işi zevk için yaparak bunda maddi kazanç elde etmemeye verilen isimdir. Sportif anlamda sporcunun katıldığı yarışma/müsabakadan maddi veya başka bir tür kazanç elde etme maksadı gütmemesi olarak tanımlanabilir. Bu tür sporculara da Amatör Sporcu adı verilir.

Profesyonellik; Yapılan iş sonucunda maddi ya da farklı bir kazanç elde etmeye verilen isimdir. Sportif anlamda, yarışma veya müsabakalara katılma karşılığında maddi kazanç elde etme esasına dayanan faaliyetlere verilen isimdir. Amatörlerden farklı olarak uğraşı alanlarında uzman olmaları beklenir. Uğraşı alanlarını planlı programlı ve sistemli bir şekilde yapmaları beklenir. Bu tür faaliyetlere katılanlar Profesyonel Sporcu adı verilir.

Performans; Kişinin uğraştığı spor dalında, internal (kişisel) ve external (çevresel) faktörlere bağlı olarak gösterdiği başarı seviyesidir. Kişinin beklenenden daha kötü sonuçlar elde etmesine Kötü performans, beklenen ve beklenin üzerinde sonuçlar elde etmesine İyi Performans deyimleri kullanılır.

Kondisyon; Sporcunun uğraştığı spor dalında maruz kaldığı internal ve external baskılara dengeli ve devamlı uyum sağlayabilme becerisidir.

Antrenman; Sporcunun performansını artırmak amacıyla belirli zaman aralıkları ile uygulanan ve organizmada fonksiyonel ve morfolojik değişimler yaratmayı sağlayan uyaranlar zinciridir.
Bir başkası tarafından yapılan sportif bir faaliyetin gözlem yoluyla yada görsel araçlarla izlenilmesi sonucu yapılan antrenmana Görsel Antrenman adı verilir. Sportif bir hareketin uygulanmadan önce imgelenmesine Zihinsel Antrenman denir.
Sporcunun fizyolojik ve psikolojik kapasitelerini aşan ve zorlayan yüklenmeler sonucu oluşan sürece Sürantrenman adı verilir.

Antrenör; Sporcunun performansını artırmak amacıyla belirli zaman aralıkları ile uygulanan ve organizmada fonksiyonel ve morfolojik değişimler yaratmayı sağlayan uyaranlar zincirini sistematik bir şekilde planlayıp uygulayan kişiye verilen addır.

Kuvvet; Basit olarak bir dirence karşı koyabilme gücüdür.

Dayanıklılık; Uzun süreli yüklenmelerde organizmanın yorgunluğa karşı olan fiziki ve psikolojik direnme yeteneğine verilen addır.

Sürat; İnternal ve external faktörler içinde hareketleri en kısa sürede yapabilme yeteneğidir.

Hareketlilik; Fiziksel aktivite sırasında hareketlerin daha kolay, akıcı, süratli be kuvvetli ve geniş bir açıyla yapılabilmesine verilen addır.

Teknik; Bir spor dalına özgü hareket ve hareket dizisinin spor dalının özelliklerine ve kriterlerine uygun olarak gerçekleştirilmesine teknik adı verilir.

Sistem; Bir bütünü oluşturan unsurların dengeli ve uyumlu çalışabilmesine sistem denir. Sportif anlamda saha içindeki dizilişe sistem adı verilir.

Taktik; Yarışma ve müsabakalarda internal ve external faktörler dikkate alınarak başarılı olmak amacıyla yapılan planlı davranışların tamamıdır. Sistemi oluşturan unsurlara verilen genel ve özel görevlere de taktik ismi verilir.

Koordinasyon; Yapılacak hareketin merkezi sinir sistemi ile, iskelet kas sisteminin karşılıklı uyum içinde etkileşimidir.

Motiv; kişiyi bir hareketi yapmaya veya birçok hareket alternatifinden birsini tercih etmeye zorlayan nispeten süreklilik gösteren faktörlerdir.

Motivasyon; Bir motivin etkisi ile mevcut şartlara bağlı olarak bir davranışa yol açan ve bu faaliyeti sürdüren sürece verile addır.

Doping; sporcunun performansını haksız ve yapay biçimde artırmak maksadıyla yabancı veya vücuduna ait bir maddeyi herhangi bir yolla organizmasına dahil etmesidir.

Kitle Sporu; Her yaş grubundan insanın yeterli organizasyon şartları ve çevre ortamı hazırlanarak yaptıkları sportif faaliyetlerdir.

Aerobik Çalışma; Egzersiz esnasında ihtiyaç duyulan enerjinin oksijen kullanılarak üretilmesine durumuna denir.

Anaerobik Çalışma; egzersiz esnasında ihtiyaç duyulan enerjinin oksijensiz ortamda üretilmesine denir.

Algı; Kişisel ve çevresel faktörlerin farkına varma sürecidir.

Dikkat; Algısal odaklaşmaya verilen isimdir.

Stres; Çeşitli yüklenme teorilerine karşı organizmanın gösterdiği ve spesifik olmayan tepkilerdir.

Diskalifiye; Yarışmaya devam etmekten men edilmeye denir.

Termoregülasyon; Egzersizlere bağlı ısı değişikliklerine karşı vücut ısısının stabil tutulmasıdır.

Beden Eğitimi ve Sporun Önemi
Beden Eğitimi ve Spor; insan sağlığına, karakter oluşumuna, bireysel ve toplumsal verimliğin artmasına neden olan, sosyalleştirici etkinliklerin tümü olarak ifade edilebilir. Beden ve zihin arasında kurduğu ilişki sayesinde sağlıklı ve dengeli bir nesil yaratması belki de en önemli özelliğidir.
Yapılan sportif faaliyetler sosyal ilişkilerin, statülerin ve kimlik rollerinin kazanılmasında büyük önem taşır. Sağlıklı bir fiziksel ruhsal yapı kombinasyonunun verimli bireylerin çalışma gücünü oluşturacağından beden eğitimi ve sporun faydası tartışılamaz. Fiziki ve ruhi vasıfların kuvvetlendirilmesi ile dengeli ve verimli bir toplum örüntüsü oluşacaktır.
Önce alile daha sonra eğitimin ilk basamaklarından itibaren beden eğitimi ve spor olgusu çocuklarımıza iyi anlatılmalı ve tanıtılmalıdır. Sportif faaliyetlere katılan öğrencilerin notlarının düşeceği ve daha da önemlisi gelecekte elde edeceği muhtemel başarıları engelleyeceği yolundaki yanlış düşünceler ortadan kaldırılmalıdır.
Başarılı öğrencilerin okuldaki sportif faaliyetlerde okulu temsil etmeleri sağlanarak beden eğitimi ve spor etkinlikleri özendirilebilir. Yaşadığımız çevrede yapacağımız küçük bir araştırma bile bunun tam tersi bir sonuçla karşılaşmamıza neden olacaktır. İlköğretimin birinci basamağına konulacak Beden eğitimi ve Spor dersleri sayesinde spora başlama yaşının 6-8 yaşları olduğu bir çok spor branşında yetenekli ve ilgili öğrenciler mağdur olmayacaklardır.
Kültürel bir aktarım sonucunda sportif faaliyetlere katılmanın yanlışlığı yolunda aile yapısı içinde negatif bir inanç hakimdir. Oysa sağlıklı bir bedene ve zihne sahip olmayan bireylerin daha sonraki yaşantılarının sıkıntı içinde geçeceğini söyleyebiliriz.
Fiziksel anlamda; çeviklik, hareketlilik, dayanıklılık, Sürat, Beceri, Koordinasyon gibi bir çok özellik Beden Eğitimi ve Spor sayesinde gelişir. Yarışma ruhunun kazanılması, paylaşma, girişkenlik, cesaret, moral verimlilik gibi bir çok özellikte kişilere sağlam bir geleceği müjdeleyecektir.

Beden Eğitimi ve Sporun İlkeleri
Beden eğitimi ve sporun yayılıp gelişmesini sağlamak
Herkesin aynı şartlardan faydalanmasını sağlamak
Her kesimden çalışan insanlara yönelik olarak verim güçlerini korumak ve geliştirmek
Boş zamanların değerlendirilmesinde önderlik etmek
Korunmaya muhtaç, engelli ve hükümlü insanları topluma tekrar kazandırmak vb.
Beden Eğitimi ve Sporun Faydaları
Beden Eğitimi ve Sporun faydalarını dört ana başlıkta incelemek gerekir.
a) Fizyolojik ve Biyolojik Faydaları
b) Sosyolojik Faydaları
c) Psikolojik Faydaları
d) Ekonomik Faydaları

Fizyolojik ve Biyolojik Faydaları
Daha enerjik bir organizma sağladığından bedensel ve zihinsel yorgunluklara karşı vücudun direnci artar.
Kilo kontrolü sağlanır, vücut yağ oranı düzenlenir.
İç salgı bezlerinde düzenli çalışma görülür.
Oksijen kullanma kapasitesi artar. Kalbi besleyen damarlar genişler.
Kılcal damar sayısında belirgin artış gözlenir, hastalıklara karşı daha dirençli bir organizma oluşur.

Sosyolojik Faydaları
Yapılan sportif faaliyetler sosyal ilişkilerin, statülerin ve kimlik rollerinin kazanılmasında büyük önem taşıdığını, sağlıklı bir fiziksel ruhsal yapı kombinasyonunun verimli bireylerin çalışma gücünü oluşturacağından beden eğitimi ve sporun faydası tartışılamayacağını daha önce belirtmiştik. Farklı toplumlardan ve kütlülerden insanların dil, din, ırk, engel farkı gözetmeksizin bir arada sportif etkinlikler yoluyla bağlanması sadece Beden eğitimi ve spor sayesinde olur.
Yarışma ruhunun kazanılması, paylaşma, girişkenlik, cesaret, moral verimlilik, sevgi-saygı unsurlarının kazanılması, kötü alışkanlıklardan uzak tutması, yanlış davranışlardan dolayı toplumdan dışlanan fertleri topluma geri kazandırması gibi bir çok duyuşsal öğrenmenin temeli olan Beden Eğitimi ve Spor kavramı en sosyalleştirici yönüyle tüm unsurlar içinde ilk sırada yer alır.
Milli yönden kuvvetli nesiller kültürel miraslarını bile Beden Eğitimi ve Sporun sağlam çatısı altında koruyabilirler. Stres ve baskı dolu yaşam şartlarından bir an olsun kurtulabilmek, küçük bir zaman aralığına sıkıştırılabilen sportif faaliyetler sayesinde mümkündür.

Psikolojik Faydaları
Beden Eğitimi ve Spor tüm gelişim aşamaları içinde uğraşanları ve izleyenleri açısından zihinsel olarak rahatlama sağlar. Kendini ifade etmekte güçlük çeken bir çok genç spor sayesinde bunu başarır. İçine kapanık, sosyal yönden zayıf kişiler zihinlerindeki rahatlama sayesinde sosyalleşebilirler. Bedenlerini ve zihinlerini kontrol edebilen bireyler yeni durumlara kolay uyum sağlayabilirler.
Yeniliklere açık, hoş görülü, sevgi saygı barış kavramlarının kazanımı ile bireyler psikolojik açıdan diğer insanlardan farklı görünürler. Davranışlarındaki tutarlılık sayesinde sevecen ve toplum tarafından kolay kabul edilen aranılan insanlar haline gelirler.

Ekonomik Faydaları
İş ve zevk unsuru olması yanında, ülkelerin reklamının yapılması, şirketleşme süreci içinde ülke içi ve ülke dışı kazanımların olması ile ekonomiye büyük arar sağlar. Yapılacak muhtemel organizasyonlar hem ülkenin tanıtımına büyük katkı sağlar, hem de organizasyonlarda kullanılacak saha ve teçhizatlar kalıcı olarak ülkeye kazandırılmış olur.
Mesleki açıdan uğraşanları açısından ekmek kapısıdır. Yabancı ülkelerle yapılan yarışma ve müsabakalar sayesinde turizme katkı sağlanır. Sporsal anlamda; Sponsorluk, yöneticilik, işletmecilik, hukuk gibi alanlarda yeni oluşumlar yaratarak meslek alternatifi oluşturur.
Sağlıklı bir fiziksel ruhsal yapı kombinasyonunun verimli bireylerin çalışma gücünü artıracağından ekonomiye katkıda bulunan bir toplum oluşturacağı da söylenebilir.
Beden Eğitim ve Sporun sayısız faydasından söz etmek belki de imkansızdır. Beden Eğitimi ve Spor olgusunun en son belki de önemsiz kısmı olarak görülür ekonomik faydaları! Amatör ya da profesyonel olarak yapılması ekonomik kazanımların derecesini belirler. Kişi, toplum ve uluslara göre kazanımlar farklılık gösterir. Ama önemli olan maddi kazanımlardan daha çok, manevi kazanımların ağzımızda bıraktığı tattır bizi Beden Eğitimi ve Spordan koparamayan unsur!

Türk Milli Eğitimi ve Beden Eğitimi ve Spor
Beden Eğitimi, Atatürk İlke ve İnkılapları, Anayasa, Türk Milli Eğitimi Temel Kanunu ve Türk Milli Eğitimi temel amaçları doğrultusunda genel eğitimin tamamlayıcısı ve ayrılmaz bir parçasıdır.
Öğrencilerin gelişim özellikleri dikkate alınarak fert ve toplum yönünden sağlıklı, mutlu, ahlaklı, dengeli, bir kişilik sahibi, yapıcı, yaratıcı ve üretken, milli kültür değerlerini ve demokratik hayatın temel ilkelerini benimsemiş fertler olarak yetiştirilmeleri için en önemli araç olarak yer almaktadır. (MEB 1995).